Verslag broedseizoen 2026
Vogelwacht Tytsjerk
Broedseizoen weidevogels 2026
Inleiding
In dit verslag wordt het broedseizoen 2026 van de weidevogels in het gebied van de vogelwacht Tytsjerk beschreven. Onderstaande kaart geeft het gebied aan van in het Noorden (boven) de spoorlijn en in het Westen(links) is Leeuwarden.
Inleiding
Gebiedsoverzicht nazorg
Het gebied is plm. 700 ha waarvan plm. 300 ha geschikt weidevogelgebied. In het gebied is een tiental boeren actief (allen veehouderij). We hebben het gebied opgedeeld in 5 deelgebieden. Rayon 1 Swarte Reed. Rayon 2 de Kerk; Rayon 3 Alddiel; Rayon 4 Aldemiede; Rayon 5 Lytse Geast.
Een aantal boeren heeft beheerpakketten bij NFW afgesloten (zie kleuren). Dit zijn maatregelen vanuit het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer waarmee boeren bijdragen aan behoud en verbetering van biodiversiteit, landschap en milieu. In deze beheergebieden worden extra maatregelen getroffen om het broedsucces en de kuikenoverleving van de weidevogels te vergroten. Dit varieert van legsel beheer tot rust percelen (later maaien ) en Plasdras en braakstroken met rust. Ook vaste mest (ruge dong) en geen gebruik van kunstmest zijn beheermaatregelen. Beweiding, bij voorkeur extensief, is bevorderlijk voor weidevogels en het is ook een mooi gezicht dat er koeien in de wei staan. Tevens wordt gedacht aan een pakket randenbeheer. Zo ontstaat er een mozaïek en door die variatie in het gebied hebben weidevogels meer kansen. Er wordt door het huidige kabinet ingezet op uitbreiding van het ANLB, waardoor er mogelijk meer ruimte komt om extra maatregelen in ons gebied toe te passen. Dit jaar zijn er al tal van uitbreidingen geweest en ook dit najaar gaan we vanuit bestuur van de vogelwacht samen met de Beheerregisseur NFW (Eelke Kooi), in gesprek met de boeren hierover om te evalueren en mogelijk het gebied nog verder te ontwikkelen.
De samenwerking tussen Nazorgcoordinator en Beheer regisseur NFW verloopt langs korte lijnen en is constructief en prettig.
De registratie , monitoring en bescherming van de weidevogels wordt uitgevoerd door een 10 tal vrijwilligers (nazorgers). Met behulp van een app (Fugelwacht BFVW) worden nesten geregistreerd en de status bijgehouden. Jaarlijks worden er later in het seizoen 3 alarmtelrondes gedaan om het broedsucces (m.n. gericht op de grutto) vast te stellen.
Goede communicatie tussen boer en nazorger is essentieel. Wanneer wordt bemest? Staan er stokken in het veld? Staan er stippen op de digitale kaart in de app (op smartphone zichtbaar) Wanneer wordt gemaaid: zijn er kuikens? Ook met de jagers in het gebied is goed overleg van groot belang. Ook deze contacten zijn prima. Er wordt door jagers actief ingespeeld op signalen vanuit de wacht of van de boeren. Dit i.vm. beheersing predatoren (kraaien en vossen etc.)
Naast de 1 op 1 communicatie zijn zowel de boeren, vrijwilligers en jagers via een groepsapp goed op de hoogte van recente ontwikkelingen.
In bovenstaand overzicht worden de 4 hoofdsoorten die in ons wachtgebied hebben gebroed weergegeven. Het kan zijn dat een broedpaar meerdere keren een nest heeft gehad. Derhalve is het aantal nesten broedparen per definitie hoger dan het werkelijk aantal paren.
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat vooral de eerste 8 dagen in de kuikenfase een cruciale factor is voor het Bruto Territoriaal Succes. Het BTS betekent; hoeveel jonge vogels uiteindelijk volwassen worden en er wordt bijgedragen aan de instandhouding van de vogelsoort. Natuurlijk heb je dan uitgekomen eieren nodig. Maar de grootste verliezen worden in de 1e week van de kuikenfase geleden (landelijk gesproken). Meer aandacht voor de kuikenfase is derhalve van groot belang om de populatie ook in onze gebieden te verbeteren. Dit trekt wel een zwaardere wissel op zowel vrijwilligers als boeren.
We hebben dit jaar zwaar ingezet op het creëren van zgn. Kuikenvelden; percelen met rust en voldoende dekking en voedsel en water, maatregelen dus ter bevordering van de kuikenoverleving . Kortom een afwisselend mozaïek met soms wat hogere en soms wat lagere begroeiing maar vooral geen hele dichte begroeiing waar het moeilijk in te lopen is.
Dit is een groot succes gebleken. Ook viel de predatie lager uit dan andere jaren. Waarschijnlijk waren er andere prooidieren voldoende beschikbaar, bv veldmuizen. Het warme weer heeft er ook toe bijgedragen. Door heel veel te pompen en te zorgen voor micro-klimaatjes zijn gunstige biotopen gecreëerd waardoor veel kuikens vliegvlug zijn geworden. Het jaar 2026 zal de boeken ingaan als een goed jaar voor de weidevogels, dit is overigens op veel plekken in de Provincie het geval.
Kievit
De kievit is met 138 nesten/broedparen de meest voorkomende weidevogel in ons wachtgebied. Hoewel het aantal registraties iets lager ligt dan 2025 toen 151. Een reden is dat in het Rayon Aldiel achter de molen, het perceel vanwege het niet willen verstoren, nauwelijks is betreden en dus zijn niet alle broedende vogels hier volledig geregistreerd. Dit jaar zijn er in verhouding tot andere jaren veel kuikens vliegvlug geworden en zijn er in verhouding minder vervolglegsels geweest. Het aantal vogels zal ongeveer gelijk zijn met vorige jaren. De legsels waren vroeg, veel waren al op 25 maart aan het broeden. De meesten ook al uit tussen 20 en 30 April. Ten tijde van de 1e alarmtelling (22 tot 23 mei) waren mogelijk de eerste jongen (op 19 april geboren) al weggevlogen. Dus deze telling geeft geen volledig beeld van de BTS kievit. Echter dat er met de 2e alarmtelling op 30 mei nog 60 paren alarmeerden geeft wel aan dat er een heel goed BTS is geweest.
Grutto
Met de grutto gaat het landelijk bergafwaarts. Ook bij ons was dat zo tot 2025 . Vorig jaar nog maar 11 broedparen waarvan er naar verwachting 6 paar hun jongen vliegvlug hebben gekregen. Dit jaar hebben we maar liefst 26 nesten/broedparen geregistreerd en ten tijde van de 3 alarmtellingen waren er veel grutto’s met jongen (22 mei – 13 juni). Ook hier een heel goed BTS.
Hopelijk hersteld deze soort in ons gebied en blijven we dit aantal broedparen vasthouden en mogelijk nog meer. De beheermaatregelen die we specifiek voor de grutto hebben doorgevoerd zijn kruidenrijke percelen en rust en die pakken erg goed uit. Deze soort start half April met broeden dus van half mei zijn er kuikens. De eerste zie e 1e foto waren al op 2 mei uit. Door een goed voedselaanbod (veel insekten) en door later te maaien (15 juni en zelfs pas na 22 juni of 1 juli) krijgen veel kuikens de kans om groot te worden.
Omdat de grutto’s gaan lopen met hun jongen komen ze soms ook in andere percelen, dit vergt oplettendheid bij nazorgers en boeren. Gelukkig konden we in goed overleg hierop goed inspelen. Compliment voor de boeren en de nazorgers.
Scholekster
Deze soort heeft het heel erg moeilijk. Genoeg broedparen 46 stuks (vorig jaar 41) , maar veel wordt er gepredeerd vooral in broed-, maar ook in de kuikenfase. Dit jaar wel veel meer kuikens dan vorige jaren . Zie de 3 alarmtellingen. Maar nog steeds een te laag BTS.
Tureluur
De tureluur doet (wederom) het goed veel paren krijgen hun jongen groot. Prima BTS.
Naast deze hoofdsoorten hebben er tientallen graspiepers , een wulp , veel eenden (slob, krak en wilde) , meerkoeten , waterhoentjes en veldleeuweriken gebroed. Ook zien we een toenemend aantal broedparen van de gele kwikstaart. Deze soorten worden echter niet allemaal geregistreerd. De focus ligt op de 4 hoofdsoorten. Naast de weidevogels zijn er ook nog veel zang- en rietvogels in het gebied. Het zou mooi zijn om ook deze soorten meer in beeld te krijgen. Het kost echter veel (vrije) tijd en met een bezetting van 10 mensen en een groot aantal ha is dat helaas een nog te grote opgave.
Door het mooie zonnige en warme voorjaar van 2026 is het een lang broedseizoen geweest. Het begon eind maart (voorbereidingen al eerder) en eind juni begin juli waren er nog kieviten, scholeksters en tureluurs met jongen.
In ons wachtgebied hebben we twee plasdras gebieden in Rayon 1 en 2. Door het droge weer hebben we in goed overleg met de boeren een 10 tal zonnepanelen pompen ingezet. Deze pompen zorgden voor vernatting en meer insecten en dus voer voor de (kuikens van) onze weidevogels. Dit heeft wederom bijzonder goed uitgepakt.
We zijn in overleg met boeren om voor de toekomst nog meer te vernatten door in de andere Rayons ook meer (greppel) plas dras te realiseren.
We hebben het gebied ingedeeld in een vijftal rayons.
Per rayon een overzicht in detail.
De stippen in vierkant zijn de broedparen en de ronde stippen de nesten.
De kleuren:
Blauw Kievit; rood Grutto: geel scholekster; roze tureluur; Groen zijn eenden (wilde, krak, slob, kuif); Licht Blauw zijn de kwikstaarten graspiepers . Licht gelidere soorten
Rayon 1 Swarte reed
Boeren: Ritske en Piet Kooi, Germ Wybenga, Herman Schevel, …Hartholt, Arie van Dam, Jan en Mient Venema,…..
Nazorgers: Henk Koopmans (helaas is Henk in het seizoen plotseling overleden, Theo Mulder, Johan en Gradus Geerdink , Harm Kooistra, Bastiaan Baar .
Toelichting
Dit gebied is in 2024 ecologisch aangepast en er zijn natuurvriendelijke oevers aangelegd. Over het beheer gaan we (Bestuur vogelwacht) dit najaar in gesprek met het Wetterskip.
Bijzondere registratie is de Roerdomp (licht gele stip). Ook zijn er enkele broedparen van leeuwerik en gele kwikstaart waargenomen. In het rietveld de Reidpoel en in het natuurgebiedje en de oevers broeden veel riet-, zang- en watervogels. We hebben dit nog niet geïnventariseerd. Er broeden er bruine kiekendieven, echter die zijn niet gelokaliseerd in 2026.
Er hebben dit jaar plm. 25 kieviten gebroed, een aantal (de maaieljippen) op de mais is pas in mei/juni aan de leg gegaan. Maar liefst 14 grutto’s en 7 tureluurs zijn gaan broeden. Dit mede dankzij een greppelplasdras via een natuurlijke inlaat uit Nij Djip ; het water liep tot aan de Swarte Reed en was soms 2 meter breed en met de “vaste” plasdras. Er hebben16 scholeksters gebroed.
In de alarmeringsperiode waren alle 4 soorten actief. Nagenoeg alle 14 grutto s alarmeerden in 2e AT zo ook veel kieviten (10) en tureluurs (10). Dus ze hebben succesvol gebroed en hun kuikens groot gebracht. Scholekster blijft achter maar toch 8 alarmerend op 22 mei.
Rayon 2 gebied bij de kerk
Boeren: Tsjomme Wytsma, Jan en Mient Venema, Wytze en Aaltje Venema
Nazorgers: Jan en Douwe Dijkstra en Sake Menger
Toelichting
Dit gebied is in 2024 ecologisch aangepast en zijn er natuurvriendelijke oevers aangelegd. Over het beheer gaan we (Bestuur vogelwacht) dit najaar in gesprek met het Wetterskip.
Langs de oevers van de Tytsjerkervaart in de rietvelden (IFG) en in de dobbes broeden veel water- zang- en rietvogels. Deze zijn vanwege tijdsgebrek niet geïnventariseerd. Ook broeden er in rietvelden bruine kiekendieven.
Het is door de plasdras een aantrekkelijk gebied voor weidevogels m.n. voor steltlopers. Er hebben 30 kieviten gebroed , 1 scholekster en 6 tureluurs en 4 grutto’s. De populatie is de afgelopen jaren stabiel. Alleen dit jaar meer kievitten (vorig jaar 20).
In de nestfase was de predatie laag ( 1 grutto en 5 kievit) dus heel veel is uitgekomen. In de kuikenfase is een groot aantal kuikens vliegvlug geworden. Eind mei en in juni alarmeerden er nog meerdere paren kievit, 2 paar grutto en 7 paar tureluur en op 13 juni ook 1 scholekster. Met 1 of meer jongen. Ook hier geldt dat het lastig is om het aantal vliegvlugge kuikens exacter vast te stellen. Van de kievit waren er eind mei waarschijnlijk ook al een aantal vertrokken.
De goede resultaten in dit gebied zijn mede te danken aan het twee maal uitstellen van de maaidatum
Rayon 3 Alddiel
Boeren:, Chris Hoekstra, Tjeerd en Jan Peet Krol, Piet Kooi
Nazorgers: Erik en Rienk de Groot en Rob Feenstra
Toelichting
Deelgebied achter de molen.
De bovenstaande foto toont het aantal alarmerende paren op 31 mei tijdens de 2e alarmtelling.
Omdat we rust en weinig verstoring wilden is het veldbezoek heel beperkt geweest. We waren dan ook blij te zien dat er 16 paar kievit, 9 paar tureluur, 3 paar grutto en 4 scholeksters met kuikens waren. Een aantal kieviten was toen al vertrokken met hun jongen (eind maart al broedend) . Ook later in seizoen tot halverwege juli zijn nog kuikens van kievit, scholekster en tureluur aangetroffen. Een fantastisch goed resultaat.
Op aantal percelen is (soms gedeeltelijk) alleen ruge dong gekomen en geen kunstmest gebruikt. Ruge dong geeft voedingstoffen en zorgt voor bodemleven en dus voedsel en nestmateriaal voor vogels. Ook is op 1 perceel een grote braakstrook gerealiseerd. Op 3 percelen zijn zonnepanelenpompen ingezet voor vernatting van de greppel. Dit heeft zijn vruchten afgeworpen. Veel weidevogels hebben hiervan tot ver in juli geprofiteerd.
Plasdras 10 juli; nog steeds veel jonge vogels die hier voedsel zoeken.
Bijna vliegvlugge tureluur in greppelplasdras (foto wildcamera 2025)
In dit gebied hebben bijna het gehele broedseizoen (en ook de periodes daarvoor) grote groepen ganzen gezeten, Naast de grauwe gans en de grote canadese gans die inmiddels beide standgasten zijn, ook veel brandganzen. De Merridobbe en Groene Ster zijn goede verblijf- en broedplaatsen voor de ganzen. Deze grote hoeveelheden geven ook druk op de ontwikkeling van de weidevogelpopulatie,. Naast de vraatschade die ongetwijfeld hoog is. Jagers mogen weer verjagen met ondersteunend afschot, hoewel ook dit jaar dit lang niet zo was en er onduidelijkheid was over wat wel en niet te doen. Hopelijk komt hier beter Provinciaal beheer op want deze ongeremde groei gaat ook voor de weidevogels problemen geven (preventieve maatregelen en bejaging).
Het veldbezoek is tot een absoluut minimum beperkt in de percelen met rust tot 15 juni. Dit heeft zeker bijgedragen tot de goede broedresultaten en kuikenoverleving.
Van de tenminste 30 nesten Kievit zijn er 24 uitgekomen (de meeste eind april) , wat op zich t.o.v. andere jaren goed is. Ook zijn tijdens de veldbezoeken veel kuikens gespot. Kieviten zijn wel gaan lopen naar andere percelen o.a. richting Algra (beweidingspercelen. Hoeveel uiteindelijk vliegvlug geworden is kunnen we niet zeggen. Maar het was wederom een goed kievit jaar.
Voor de tureluur geldt hetzelfde zo niet nog beter. 11 nesten/broedparen. Sommigen tureluurs zijn pas rond om 10 mei begonnen met broeden. Veel waren succesvol en in de plasdrasgreppels hebben we ook veel grote kuikens gezien.
Er hebben 3 grutto’s gebroed. We konden de nesten niet vinden ( veldbezoek ingeperkt). De grutto alarmeerden dus hebben ze jongen gehad. Of die vliegvlug zijn geworden weten we niet zeker. de scholeksters hebben het ook hier heel lastig. Er zijn er die jongen groot hebben gebracht maar veel zijn er gepredeerd.
Graspieper (meerdere broedparen); gele kwikstaart ( 3) ; kuifeend (1);
Slobeend (2); krakeend (1) meerdere wilde eenden en meerkoeten en waterhoentjes.
In de spoorsloot zitten ook veel rietvogels te broeden maar deze zijn dit jaar niet geïnventariseerd.
Deelgebied mais percelen
Op 1 maisperceel zijn braakstroken van 4 meter breed langs slootkanten aangelegd en zijn 2 greppelpompen actief tot eind juni. Dat betekent ook hier een lang seizoen voor de nazorg voor monitoring en pomponderhoud (om de 3 dagen controle).
Op percelen hebben 14 kieviten gebroed (1e, 2e en mogelijk 3e leg) . Ondanks de hoge predatiedruk zijn er meerdere uitgekomen. Maar liefst 11 paar alarmerend op 31 mei. Ook medio juni waren er nog veel kuikens. Op 20 juni waren ze plotseling verdwenen. Waarschijnlijk predatie.
Er heeft 1 tureluur gebroed en 5 scholeksters. Tenminste 2 hiervan succesvol met grote kuikens. Echter ook na 20 juni niet meer waargenomen.
Andere soorten (langs het kanaal) zijn rietzanger, bosrietzanger en grasmus . Ook broeden er gele kwikken en graspiepers op de maispercelen. In de sloten ook wilde eend en meerkoet.
Rayon 4 Aldemiede
Boeren Niels Hoekstra, Hendrik Scheffer , Idzenga en Jos, Niek en Rick Lenes.
Nazorger Rob Feenstra
Toelichting
Deelgebied noord
Percelen erg in trek bij kievit (10) , scholeksters (2) en tureluur (2 ). Ook hier is beheer met rustperiode in acht genomen. De structuur van de percelen is erg geschikt voor deze soorten. Ook door de beweiding vanaf medio juni wordt een voedselrijke bodem gerealiseerd. De verwachting is dat ook grutto’s deze biotoop gaan vinden. Middels een pomp voor vernatting konden natte delen (plassen) op perceel ontstaan, waar tussen de vogels graag hun nesten bouwden. Deze biotoop biedt hun veiligheid en voedselaanbod.
Al met al in dit gebied een prima broedseizoen voor de weidevogels. Slechts 2 gevonden nesten gepredeerd . Wat bijzonder is want er zijn marters, katten en kraaien en nog veel meer predatoren in de buurt.
8 kieviten hebben in april succesvol gebroed en een groot aantal kuikens is groot geworden. Ook beide tureluurs hebben gebroed. De scholeksters zijn minder succesvol geweest.
Andere soorten; graspiepers, wilde eenden en krakeend, waarvan meerdere met jongen gezien.
Ook hier geldt dat veel zang en rietvogels (deels) nog niet zijn geinventariseerd.
Deelgebied zuid
Hier is ook sprake van rustpercelen tot 15 juni dit jaar. Dit is ook verlengd tot 22 juni. 1 perceel is braak gelegd. Hierop is een pomp gezet die het hele perceel tot eind juni heeft nat gehouden (zie foto) . Dit was een enorm succes. Kieviten, tureluurs en grutto hebben hun jongen hier groot kunnen krijgen zie foto Een tweede pomp stond in de kruidenrijke percelen.
Braakstrook en greppelplasdras met 1 zonnepanelenpomp
Succesvol gebroed en hun jongen ook groot gekregen hebben; 16 paar kievit, 10 paar tureluur , 4 paartje grutto’s en 1 scholekster.
Dit is wel uniek , de broedsuccessen zijn fenomenaal te noemen in dit gebied en dit geldt ook voor deelgebied noord.
Monitoring heeft voornamelijk op afstand plaatsgevonden zodanig dat de waarnemingen visueel zijn bevestigd. Motto ook hier zoveel mogelijk rust in het veld.
In dit deelgebied zijn de broedgevallen van water-, riet en zangvogels niet uitgebreid geregistreerd. Wegens tijdsgebrek. Soorten zijn ; Bosrietzanger Witte kwikstaart (2); gele kwikstaart (2); Graspieper (9); Zwartkop ,Kleine Karekiet; Putters, Holenduif , Fazant, Meerkoet ; Waterhoen ,Wilde Eend, Krakeend , Slobeend (2).
Nest Tureluur op 26 mei
Deel gebied Oost
Nieuw maisperceel. Dit trok 3 paar kievit en 1 paar scholekster. Zij hebben alle eieren kunnen uitbroeden. De overlast van naburige kraaien is door de jager de kop ingedrukt. De vigles kriegen het hier lastig maar wisten zich in de smalle slootjes goed staande te houden. Er zijn hier zeker kuikens van de kievit uitgevlogen.
Rayon 5 Lytse Geast
Boeren: Frans Algra, Jan en Meint Venema, Herman en Louw Schevel, Bouwe Hoekstra
Nazorgers; Sipke en Teade Algra/ bijgestaan door Rienk de Groot.
Toelichting
Ondanks de goede voorbereidingen in maart (pomp en ruge dong) is het jaar niet geslaagd te noemen voor de 4 hoofdsoorten. Van de 12 (vorig jaar 27!) nesten kievit zijn er veel verloren gegaan en ook de kuikens hebben het moeilijk gehad. We vermoeden dat veel kievitten hun 2e en 3e leg hier niet hebben gedaan, dit was andere jaren wel zo. Omdat er in de andere rayons minder predatie was zijn er ook minder vervolglegsels en zijn een aantal kievitten hier niet naar toe hoeven komen. Dus eigenlijk een goed positief verhaal ondanks dan hier minder nesten.
Van de 14 scholeksternesten zijn er maar een paar uitgekomen. Hopelijk hebben ze voordeel van de maispercelen qua voedsel (veel torren en spinnen) en dekking en helpen de kieviten hen tegen predatoren.
Bijzondere vondst werderom is de wulp. Deze prachtige vogel heeft helaas haar eieren niet kunnen uitbroeden. Gepredeerd.
Jaarlijkse afsluiting BBQ
Op 1 juni is er een BBQ gehouden wederom bij de familie Krol.
Dit was opnieuw een groot succes met veel vrijwilligers, boeren en jagers waar gezellig is bij gepraat en het toen nog lopende seizoen is besproken.
Al met al kunnen we terug zien op een geslaagd seizoen. Veel vogels hebben hun jongen groot gekregen. De samenwerking in de 3 hoek vrijwilliger, boer en jager is wederom prima verlopen.
Bedankt voor ieders inzet, namens het Bestuur van de Vogelwacht Tytsjerk en op naar volgend seizoen.
Rob Feenstra
20 juli 2026
